Trong dòng chảy bất tận của thời gian, Alta Moda – hay thường được biết đến là "Haute Couture Ý" hiện lên như một dấu mốc vàng son trong lịch sử thời trang, thể hiện sự hoà quyện giữa bàn tay con người và linh hồn nghệ thuật.
Từ niềm kêu hãnh đến di sản nhuộm màu thời gian
Alta Moda không chỉ là thời trang, mà là một di sản sống động, nơi mỗi đường kim mũi chỉ đều mang theo hơi thở của văn hoá, con người và lịch sử Ý, từ những xưởng thủ công cổ kính ở Florence và Naples đến những sàn diễn rực rỡ ở Milan. Alta Moda đại diện cho tinh hoa thủ công của người Ý, một truyền thống kéo dài qua hàng thế kỷ, nơi sự khéo léo của người thợ may hòa quyện với niềm đam mê sáng tạo, biến vải vóc thành những kiệt tác bất tử.
Medici - Gia tộc drama bậc nhất lịch sử, chính sự chèn ép của họ mà Leonardo da Vinci đã tháo chạy và mang theo những tuyệt tác kinh điển trong đó có Monalisa sang Pháp. Nhưng cũng chính nhờ họ mà "Alta Moda" đã được thành hình.
Lịch sử Alta Moda bắt nguồn từ thời Phục Hưng (thế kỷ 14-16), khi Florence, Ý trở thành trung tâm của nghệ thuật, kiến trúc và dĩ nhiên là sự thanh lịch của thời trang châu Âu và cả thế giới. Các thành phố như Florence, Venice, Milan và Rome nổi tiếng trong việc sản xuất lụa, nhung, len cao cấp, và gia tộc quyền lực nhất lúc bấy giờ, Medici ở Florence đã đặt may riêng để khác biệt với những thiết kế có sẵn và chính gia tộc này đã nâng tầm thời trang thành biểu tượng quyền lực và đầy tính nghệ thuật. Với yêu cầu khắc khe các thiết kế phải được làm hoàn toàn bằng tay, nguyên liệu thượng hạng nhất, và các người thợ cũng phải mất nhiều ngày thậm chí là nhiều tháng trời để hoàn thành một bộ váy, cũng chính từ đó khái niệm Alta Moda - những thiết kế độc bản của giới quý tộc đã ra đời. Thời kỳ này, trang phục thường xa hoa và đầy tinh xảo với váy gamurra ôm sát, áo choàng giornea rộng thùng thình với tay phồng, họa tiết brocade phức tạp tất cả để thể hiện sự giàu có và vẻ đẹp lý tưởng vạn người mê. Cũng từ đó, Ý dần dần trở thành cái nôi thời trang thủ công của toàn Châu Âu, trước cả Pháp.
Tuy nhiên, từ thế kỷ 17 đến đầu thế kỷ 20, Alta Moda dần rơi vào quên lãng khi Haute Couture của Pháp xuất hiện tại Paris và gần như thống trị làng mốt từ đó đến tận hôm nay nhờ triều đình Louis XIV cùng các chiến dịch PR đi vào lịch sử. Còn nước Ý bị ảnh hưởng bởi chiến tranh, kinh tế suy thoái, và sự thiếu đoàn kết của người Ý khiến di sản của họ bị thời gian nhấn chìm nhanh chóng. Nếu thời kỳ Phục Hưng thường được miêu tả là thời đỉnh cao nhất của nghệ thuật, hội hoạ và kiến trúc, người ta hay bảo rằng con người sẽ không bao giờ chạm đến đỉnh cao như vậy một lần nào nữa. Và cũng đã rất lâu rồi, Alta Moda vẫn mãi nằm yên trong đống tro tàn và đợi ngày tái sinh.
Đẳng cấp "Made in Italy" nhưng thiếu nhất quán
Sau Thế Chiến II, thời trang Ý hồi sinh mạnh mẽ, bắt đầu từ Florence năm 1951 khi Giovanni Battista Giorgini tổ chức show thời trang đầu tiên tại Villa Torrigiani, rồi Sala Bianca ở Palazzo Pitti – đánh dấu sự ra đời của "Italian Look" cạnh tranh với Paris. Các nhà thiết kế như Sorelle Fontana, Emilio Pucci, Roberto Capucci mang đến sự thanh lịch, màu sắc rực rỡ, giúp Ý tái khẳng định vị thế.
Không chỉ dừng lại ở vải vóc, Ý còn dẫn đầu thế giới về nghệ thuật xử lý da thuộc – một di sản thủ công kéo dài từ thời cổ đại La Mã qua Phục Hưng đến nay. Vùng Tuscany, đặc biệt là quận da thuộc Santa Croce sull’Arno và Scandicci gần Florence, được coi là trái tim của ngành da cao cấp toàn cầu, nơi các xưởng thuộc da và sản xuất túi xách sử dụng kỹ thuật thuộc thực vật truyền thống để tạo ra chất liệu da mềm mại, bền bỉ và phát triển patina vĩnh cửu theo thời gian.
Chính sự tinh xảo trong xử lý da đã khiến hầu hết các thương hiệu luxury hàng đầu thế giới – dù gốc Pháp, Anh hay Mỹ đều đặt xưởng sản xuất túi xách và phụ kiện da tại Ý. Gucci sản xuất hoàn toàn tại Tuscany và Florence; Prada có các cơ sở chính ở Tuscany; Saint Laurent có nhà máy tại quận da thuộc Tuscany cùng với Gucci và Dior; ngay cả Hermès và Louis Vuitton cũng có một phần sản xuất tại Ý bên cạnh Pháp và các nước khác. Những xưởng thủ công Ý không chỉ cung cấp da chất lượng cao nhất mà còn đảm bảo quy trình lắp ráp thủ công tỉ mỉ, biến mỗi chiếc túi thành kiệt tác thực thụ. Điều này khẳng định vị thế thống trị của Ý trong lĩnh vực da luxury, nơi truyền thống gia đình qua nhiều thế hệ kết hợp với đổi mới bền vững, khiến "Made in Italy" trở thành tiêu chuẩn vàng mà thế giới theo đuổi.
Sự tinh tế trong các thiết kế Alta Moda nằm ở chính sự cân bằng kỳ diệu giữa giản dị và xa hoa, giữa quá khứ và tương lai. Mỗi bộ trang phục Alta Moda không chỉ là sản phẩm của máy móc, mà là kết tinh từ hàng trăm giờ lao động thủ công, với những chi tiết thêu tay, cắt may chính xác đến từng milimet, và chất liệu cao cấp được chọn lọc kỹ lưỡng. Giorgio Armani từng nói: "Simplicity is the key to elegance" – sự đơn giản chính là chìa khóa của sự thanh lịch – và điều này thể hiện rõ nét trong Alta Moda, nơi một chiếc áo jacket có thể mang vẻ ngoài tối giản nhưng ẩn chứa lớp lang kỹ thuật phức tạp. Sự tinh tế ấy còn nằm ở khả năng kể chuyện: mỗi thiết kế đều mang theo câu chuyện văn hóa Ý, từ những họa tiết lấy cảm hứng từ nghệ thuật Renaissance đến sự hòa quyện giữa cổ điển và hiện đại, tạo nên một vẻ đẹp vượt thời gian, khiến người mặc không chỉ đẹp mà còn cảm nhận được chiều sâu tâm hồn.
Những cái tên lớn như Raffaella Curiel, Valentino, Armani, Gucci, Versace, Prada, Dolce & Gabbana, cùng các thương hiệu Ý thuần túy khác như Bottega Veneta, Alberta Ferretti, Salvatore Ferragamo, Ermanno Scervino, Brunello Cucinelli, Elisabetta Franchi, Liu Jo, Max Mara... chính là minh chứng sống động cho sức mạnh của Alta Moda Ý. Curiel đại diện cho sự tinh xảo thủ công truyền thống ở Milan; Valentino mang đến sắc đỏ vĩnh cửu có một không hai hay Armani định hình phong cách tối giản ảnh hưởng toàn cầu. Gucci nay bước vào kỷ nguyên mới đầy bất ngờ; Versace bùng nổ với sức sống baroque; Prada nổi bật với sự thông minh thử nghiệm; Dolce & Gabbana thể hiện cái tôi ngông nghênh khi từ chối Haute Couture Week Paris suốt hàng chục năm, tự xây dựng đế chế Alta Moda riêng từ 2012 với những show diễn hoành tráng trên chính sân nhà Ý.
Các thương hiệu local Ý khác đang dần mở rộng sức ảnh hưởng, thiết lập tiêu chuẩn khắc khe cho Alta Moda qua sự nhấn mạnh vào thủ công, chất lượng bền vững và bản sắc văn hóa: Bottega Veneta với intrecciato da thủ công huyền thoại; Alberta Ferretti với sự nữ tính mơ màng; Ferragamo kế thừa di sản giày dép; Ermanno Scervino kết hợp lông thú tinh xảo; Brunello Cucinelli, Max Mara nổi tiếng với cashmere cao cấp và "quiet luxury"; Elisabetta Franchi và Liu Jo mang đến sự thanh lịch hiện đại. Đặc biệt, cái tên Haute Couture hot nhất hiện nay – Schiaparelli dưới thời Daniel Roseberry – chính là nhà mốt gốc Ý, do Elsa Schiaparelli sáng lập năm 1927 tại Paris, với di sản surrealist bất diệt nay hồi sinh rực rỡ.
Nếu thời trang Ý không phân mảnh mà thống nhất thành một thể, thiết lập những tiêu chuẩn cho Alta Moda thì câu chuyện đã khác!
Đợi ngày Milan lấy lại vương miện
Tại sao Milan phải trở thành thủ đô Alta Moda của thế giới trong tương lai? Phát triển rực rỡ tại Florence từ thời Phục Hưng và cứ loay hoay tìm chỗ đứng suốt bao nhiêu năm qua, thì Milan là sự lựa chọn hoàn hảo để tái khởi đế chế này. Trong bối cảnh thế giới ngày càng đánh giá cao bền vững và thủ công chân thực – đặc biệt khi Alta Moda Ý đang cần hồi sinh gấp để cạnh tranh với Paris thì cái tên Milan là đối trọng lý tưởng nhất. Với hệ sinh thái hoàn chỉnh từ sản xuất đến sàn diễn, CNMI hỗ trợ tài năng trẻ, và sức hút toàn cầu đang tăng vọt. Milan không chỉ là trung tâm ready-to-wear mà sẽ là thủ đô thực thụ của Alta Moda, nơi di sản từ Phục Hưng được sống lại rực rỡ nhất. Tương lai của Alta Moda thuộc về Milan, nơi mỗi đường may, mỗi mảnh da đều thì thầm câu chuyện về một dân tộc yêu cái đẹp đến mức biến nó thành bất tử. Và trong ngày không xa ấy, thế giới sẽ hướng về Milan, không chỉ như thủ đô thời trang, mà như trái tim đập của sự tinh tế nhân loại.
Vốn dĩ là cái nôi của thời trang may đo, thủ công đỉnh cao trong lịch sử. Thế mà giờ đây những cái tên lớn nhất của thời trang Ý như Armani, Gucci, Valentino, Fendi, Versace...phải mang những BST Alta Moda rực rỡ sang đất nước đối thủ để trình diễn mỗi mùa dưới luật chơi và tiêu chuẩn của họ. Đúng là sự thật đầy nghiệt ngã và nực cười!!!
Tư duy thẩm mĩ của người Ý thực sự là thiên phú, kỹ năng tinh tế trong từng đường kim mũi chỉ là món quà vô giá mà vũ trụ ban tặng họ. Thế nên thời trang Ý luôn nằm ở đỉnh của kim tự tháp thời trang, có thể nói là không đối thủ nhưng lại phân mảnh, thiếu nhất quán và đoàn kết để tạo nên một đế chế hùng mạnh như Paris. Muốn hồi sinh lại Alta Moda thì người Ý cần làm rất nhiều, không chỉ là tuần lễ thời trang Alta Moda riêng mà còn là "bộ các tiêu chuẩn khắc khe để làm nên một tác phẩm Alta Moda" độc bản.
Trong show diễn chia tay Dior, không chỉ đơn thuần mà Maria Grazia Chiuri chọn Rome - Nơi từng diễn ra 'Alta Roma Fashion Week', như một lời tri ân quê hương mình. Mà đó là lời nhắc nhở đầy châm biếm của GĐST người Ý, vốn dĩ "Alta Moda hay Haute Couture xuất phát từ đất nước này và chúng tôi đã từng làm nó rực rỡ trước các người".
Cái quan trọng nhất là những nhà mốt lớn phải "hạ cái tôi" xuống để ngồi lại cùng nhau, để đồng lòng vì một mục tiêu chung như cách mà người Pháp đã làm với Haute Couture hàng trăm năm trước! Cái tôi lớn, luôn cho mình là nhất và chưa bao giờ thoả hiệp đã khiến nhiều nhà mốt Ý lớn bị thâu tóm như Gucci, Fendi, Veneta Bottega...Và câu hỏi ai sẽ là người xuất hiện để giúp Alta Moda tái sinh là đáp án nan giải mà FW vẫn đang đợi chờ...
Helios Nguyen
Photos: Vogue Italia, LVMH, Prada Group...
