Chỉ còn vài ngày nữa là lễ trao giải điện ảnh lớn nhất hành tinh Oscar 2026 (lễ trao giải Academy Awards lần thứ 98) sẽ diễn ra tại Dolby Theatre, Los Angeles. Đây là dịp tuyệt vời để nhìn lại gần 100 năm lịch sử của giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới. Kể từ lễ trao giải đầu tiên năm 1929 (tôn vinh phim từ 1927-1928), Oscar đã chứng kiến vô số khoảnh khắc mang tính bước ngoặt, phá vỡ rào cản sắc tộc, màu da, làm nên huyền thoại và thay đổi cách nhìn của công chúng về môn nghệ thuật thứ 7.
Bộ phim Wings (1927) trở thành Phim hay nhất (Best Picture, khi đó gọi là Best Production) đầu tiên trong lịch sử. Đây là phim câm, và lễ trao giải diễn ra tại khách sạn Hollywood Roosevelt – khởi đầu cho một truyền thống kéo dài gần thế kỷ.
Phim màu đầu tiên thắng Best Picture (1940), Gone with the Wind (1939) không chỉ thắng 8 Oscar (bao gồm Best Picture) mà còn là phim màu đầu tiên thống trị giải thưởng danh giá này.
Người da đen đầu tiên thắng Oscar (1940): Hattie McDaniel giành Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất cho vai Mammy trong Gone with the Wind (1939). Đây là chiến thắng lịch sử về bình đẳng chủng tộc, dù bà phải ngồi riêng khu vực dành cho người da màu do phân biệt đối xử thời bấy giờ.
Tuy đã được mở đường nhưng đến tận 62 năm sau tại Oscar 2002, Halle Berry mới bất ngờ trở thành nữ diễn viên da màu đầu tiên chiến thắng hạng mục "Nữ chính xuất sắc nhất" với một bài phát biểu đầy cảm xúc. Từ khoảnh khắc đó cô cũng đã giúp thương hiệu haute couture Elie Saab nổi tiếng toàn cầu. Sau nhiều thăng trầm trong sự nghiệp, đến nay Halle vẫn giữ được vẻ xinh đẹp và duy trì danh tiếng sao hạng A của Hollywood.
Tiếp nối lịch sử là vào Oscar 2023, Dương Tử Quỳnh trở thành minh tinh Châu Á đầu tiên (da màu thứ 2) thắng Ảnh hậu của Viện Hàn Lâm, khoảnh khắc Halle Berry trao giải cho cô cũng viral khắp mạng xã hội. Đến nay Michelle Yeoh vẫn là tên tuổi Châu Á lớn nhất tại Mỹ khi vừa được gắn sao trên đại lộ danh vọng Hollywood và nhận giải thành tựu trọn đời tại LHP Berlin 2026.
Nếu Michelle Yeoh làm nên lịch sử với tượng vàng Ảnh hậu thì "đại minh tinh" Nhật Bản Miyoshi Umeki (1929 - 2007) là người phụ nữ Châu Á đầu tiên chạm tay đến tượng vàng Oscar ở hạng mục "Nữ phụ xuất sắc nhất" từ năm 1958.
Katharien Hepburn(1907 - 2003) không chỉ là biểu tượng mọi thời đại của Oscars mà còn là "nữ hoàng điện ảnh" vĩnh cửu với 12 đề cử và 4 tượng vàng Ảnh hậu danh giá (có 2 giải liên tiếp vào năm 1967 và 1968). Kỷ lục vô tiền khoáng hậu vẫn chưa ai có thể vượt qua, bà cũng luôn đứng đầu danh sách những nữ diễn viên xuất sắc nhất mọi thời đại của Viện Phim Hoa Kỳ.
Theo sau đó chính là minh tinh Meryl Streep, người nắm giữ kỷ lục với 21 đề cử danh giá cùng 3 chiến thắng (2 ảnh hậu, 1 nữ phụ). Con số này có thể thay đổi trong tương lai vì bà sắp trở lại trong dự án rất được mong chờ The devil wears Prada 2 trong năm nay cho thấy sức lao động bền bỉ của một trong những diễn viên vĩ đại nhất lịch sử điện ảnh.
Ở hạng mục Ảnh đế thì Daniel Day-Lewis đang giữ kỷ lục với 6 đề cử và 3 lần chiến thắng tượng vàng danh giá. Đến nay ông vẫn duy trì phong độ quái kiệt của môn nghệ thuật thứ 7.
Một cái tên ít được truyền thông nhắc đến là "ông hoàng vai phụ" Walter Brennan (1894 - 1974) với kỷ lục 3 chiến thắng tại hạng mục Oscar nam phụ. Thậm chí kỷ lục của ông được lập từ rất sớm 1941 trước cả Katharine và Daniel.
Peter O'Toole và Glenn Close là hai cái tên bị đối xử bất công nhất lịch sử điện ảnh khi mỗi người đều giành cho mình tận 8 đề cử và chưa một lần chiến thắng.
Sidney Poitier trở thành biểu tượng điện ảnh khi là nam tài tử da màu đầu tiên thắng Ảnh đế Oscar 1964.
Hang S. Ngor là nam diễn viên gốc Á (Cambodia) đầu tiên thắng Oscar ở hạng mục Nam phụ vào năm 1985. Sau đó tại Oscar 2023 Kế Quan Huy là người nối tiếp thành công của cố diễn viên và đến nay vẫn chưa có ngôi sao Châu Á nào có thể chạm được tượng vàng ở hạng mục Ảnh đế.
Nếu gọi tên vị đạo diễn Châu Á thành công nhất tại Hollywood thì không ai có thể vượt qua cái tên Lý An. Không chỉ là đạo diễn Châu Á đầu tiên thắng Oscar mà thắng tận 2 lần vào năm 2006 và 2011. Phim Ngoạ Hổ Tàng Long do ông đạo diễn còn là phim Châu Á đầu tiên được để cử ở hạng mục quan trọng nhất Best Picture.
Nếu Crouching Tiger, Hidden Dragon là phim mở đường tại Oscar 2000 thì đúng 20 năm sau, Parasite đã làm nên lịch sử khi trở thành phim Châu Á đồng thời cũng là phim không nói tiếng Anh đầu tiên thắng Best Picture.
Spirited Away (Nhật Bản, 2003) – phim Châu Á đồng thời không tiếng Anh đầu tiên thắng Best Animated Feature chứng minh đẳng cấp làm film hoạt hình hàng đầu thế giới của xứ sở mặt trời mọc.
The Lord of the Rings: The Return of the King (2003) – 11 chiến thắng từ 11 đề cử, là phim duy nhất thắng hết mọi hạng mục được đề cử, tỷ lệ tuyệt đối 100%.
Không thể quên gọi tên Kathryn Bigelow, đạo diễn nữ đầu tiên thắng Oscar ở cả hai hạng mục Đạo Diễn và Phim Hay Nhất. Chiến thắng này đã phá vỡ mọi định kiến về phụ nữ khi làm phim bao nhiêu năm và mở đầu cho trao lưu các nữ đạo diễn xuất sắc hiện nay.
Huyền thoại Walt Disney vần giữ kỷ lực là người sở hữu nhiều giải Oscar nhất với 22 giải cho riêng cá nhân ông. Công ty mang tên ông vẫn đang là đế chế bá đạo nhất Hollywood hiện nay.
Tài tử huyền thoại Spencer Tracy(1900 - 1967) là người đầu tiên trong lịch sử giành cú đúp chiến thắng Ảnh đế tại Oscar 1938 và 1939.
Đại minh tinh Fay Bainter là người đầu tiên nhận cùng lúc đề cử ở hạng mục nữ chính (film White Banners) và nữ phụ (film Jezebel) trong cùng một năm tại Oscar 1939 và bà đã thắng tượng vàng cho Jezebel. Đến nay chỉ mới có 12 người làm được điều này, lần gần nhất là Scarlett Johansson tại Oscar 2020.
Huyền thoại Helen Hayes là người phụ nữ đồng thời là diễn viên đầu tiên hoàn thành EGOT - 4 giải thưởng nghệ thuật danh giá nhất với Oscars (Điện ảnh), Emmys (Truyền hình), Grammys (Âm nhạc) và Tony (Kịch nghệ).
Không chỉ là một trong những quả boom sex nổi danh nhất lịch sử, Sophia Loren còn là minh tinh Ý duy nhất đồng thời là ảnh hậu nói tiếng nước ngoài đầu tiên trong lịch sử Oscar cho vai diễn trong Two Women 1960.
"Best Picture" là giải thưởng quan trọng nhất và người trao giải phải là những tên tuổi lỗi lạc trong lịch sử điện ảnh, thường được giấu kín đến phút cuối cùng. Ta có Jack Nicholson với 8 lần, là người nhận được vinh dự này nhiều nhất. Bên cạnh đó, Audrey Hepburn là huyền thoại nữ duy nhất 4 lần xướng tên Phim Hay Nhất trong lịch sử.
Chiến thắng của Gwyneth Paltrow vào năm 1999 khi vượt qua hai cái tên Cate Blanchett và Meryl Streep là một trong những chiến thắng nực cười nhất trong lịch sử. Thậm chí bộ phim cô tham gia năm đó Shakespeare in love sau này bị vạch trần chiến thắng là nhờ PR bẩn. Vết nhơ này khiến cho sự nghiệp của Gwyneth mờ nhạt trong mắt Viện Hàn Lâm, đến nay đã 27 năm trôi qua cô vẫn chưa có để cử thứ hai trong sự nghiệp.
The Silence of the Lambs (1991) – phim kinh dị duy nhất thắng Best Picture (và Big Five: Picture, Director, Actor, Actress, Screenplay). Phá vỡ mọi định kiến về phim kinh dị rẻ tiền, nội dung sáo rỗng của Viện Hàn Lâm và cũng là tiền đề giúp tác phẩm kinh dị Sinners 2026 trở thành phim đầu tiên trong lịch sử nhận full 16 đề cử Oscar danh giá.
Hơi buồn là suốt 98 năm của giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới này, chỉ có film Mùa Đu Đủ Xanh của Trần Anh Hùng là tác phẩm Việt Nam duy nhất lọt top 5 đề cử Film nói tiếng nước ngoài hay nhất Oscar 1994. Mong là chúng ta sẽ có nhiều tác phẩm mang tính đột phát hơn trong tương lai như cách mà Parasite hay Ngoạ Hổ Tàng Long đã từng làm.
Như thế đó các fashie ạ! Oscars không chỉ là sân chơi điện ảnh lớn nhất, ảnh hưởng nhất hành tinh mà còn nổi tiếng bởi sự tranh cãi và tính minh bạch. Nó có thể là bệ phóng nhưng đôi khi cũng giết chết sự nghiệp của một ai đó. FW đã nêu ra những chiến thắng mà chúng tôi nhận thấy là thú vị nhất trong lịch sử 98 năm của giải thưởng này, còn chiến thắng độc đáo nào mà FW đã bỏ qua hãy comments bên dưới nha!!!
Helios Nguyen
Photos: Oscars, Getty, Bazaar, Variety...
