Có những cái tên trong làng mốt không chỉ thiết kế quần áo, mà còn viết nên những chương sử bằng lụa, bằng nhung, bằng những đường cắt điên rồ và những câu chuyện kể trên sàn diễn. John Galliano là một trong số đó, thiên tài lắm tật, quái kiệt trong những quái kiệt, người đã để lại dấu ấn sâu đậm đến mức dù ông đã chủ động rút khỏi chủ đề Met Gala 2027, di sản ấy vẫn đứng vững như một chân trời không thể phủ nhận.
"Món quà" mà vũ trụ trao tặng làng thời trang
Vào cuối tháng 7 năm 2026, Viện Trang phục của Bảo tàng Metropolitan đã công bố triển lãm xuân 2027 mang tên “John Galliano: Horizons”. Đó sẽ là lần thứ ba trong lịch sử Met tôn vinh một nhà thiết kế còn sống, sau Yves Saint Laurent và Rei Kawakubo. Thế rồi, trước làn sóng tranh cãi ngày càng lớn, chính Galliano đã đưa ra quyết định. Ông tuyên bố sau nhiều suy nghĩ và thảo luận với The Met cùng tất cả những người liên quan, rằng ông chọn không để triển lãm diễn ra vào thời điểm này. Ông không muốn cuộc tranh luận xung quanh mình đặt The Met vào thế khó, cũng không muốn làm phân tâm công việc đáng kính của Costume Institute.
Ông thừa nhận hoàn toàn trách nhiệm về nỗi đau mà những lời nói quá khứ đã gây ra cho cộng đồng Do Thái và châu Á, và bày tỏ sự hối tiếc sâu sắc. The Met đã tôn trọng quyết định ấy. Đó là hành động tự nguyện của ông nhằm bảo vệ bảo tàng và sự trang trọng của sự kiện, chứ không phải một thông báo hủy bỏ đơn phương từ phía Met trước đó. Quyết định ấy đúng đắn, cần thiết, và phản ánh một thế giới đã học cách nhìn nhận trách nhiệm sâu sắc hơn. Nhưng việc rút lui khỏi một triển lãm không thể hủy bỏ bốn thập kỷ sáng tạo. Những cống hiến của ông từ Givenchy, Christian Dior, đến Maison Margiela vẫn là một phần không thể chối cãi của bộ mặt thời trang thế kỷ 21.
Sinh ra tại Gibraltar năm 1960, lớn lên ở London, Galliano mang trong mình máu lai Tây Ban Nha – Anh và một trí tưởng tượng không biên giới. Bộ sưu tập tốt nghiệp tại Central Saint Martins năm 1984 đã khiến cả ngành phải trầm trồ. Từ những ngày đầu với thương hiệu mang tên mình, ông đã chứng tỏ khả năng biến lịch sử thành hiện tại, biến kịch bản thành vải vóc. Rồi đến năm 1995, ông trở thành nhà thiết kế người Anh đầu tiên đứng đầu một nhà mốt haute couture Pháp khi nhận vị trí giám đốc sáng tạo tại Givenchy. Chỉ trong thời gian ngắn ngủi ấy, ông đã thổi một luồng gió mới vào sự truyền thống trang nhã của nhà Givenchy, mang đến những đường cắt phóng khoáng, những câu chuyện lịch sử được kể lại bằng ngôn ngữ đương đại.
Nhưng Christian Dior từ năm 1997 đến 2011 mới chính là giai đoạn hoàng kim của thiên tài Galliano. Ông biến sàn diễn thành sân khấu kịch lộng lẫy nhất. Mỗi bộ sưu tập không chỉ là quần áo, mà là một chuyến đi xuyên thời gian, không gian và cảm xúc. Những chiếc đầm bias-cut mềm mại như nước chảy, những chiếc túi Saddle trở thành biểu tượng, những họa tiết báo chí, hay cảm hứng từ Ai Cập cổ đại, Nhật Bản, từ các bậc thầy nghệ thuật… Tất cả được ông nhào nặn thành những tạo hình vừa mơ mộng vừa dữ dội gây ấn tượng sâu sắc đến giới mộ điệu. Ông biết cách tôn vinh di sản của Christian Dior mà không bao giờ bị trói buộc bởi nó. Ông mang đến sự kịch tính, sự lãng mạn thái quá, sự phô trương đầy tính nghệ thuật mà vẫn giữ được sự tinh tế, form dáng kinh điển của haute couture. Trong những năm tháng ấy, Dior dưới bàn tay Galliano không chỉ bán quần áo, họ bán những giấc mơ khiến giới mộ điệu như đắm chìm trong thế giới váy áo của riêng John. Người mẫu bước đi như trong một bức tranh sống động, tóc tai, trang điểm, phụ kiện tất cả hòa quyện thành một tổng thể không thể tách rời. Galliano không thiết kế để người ta mặc bình thường. Ông thiết kế để người ta cảm nhận, để người ta run rẩy, để người ta tin rằng thời trang vẫn còn sức mạnh kích thích cảm xúc con người. Ông là người đã giúp định nghĩa lại khái niệm “show” trong thời trang hiện đại, không còn là trình diễn sản phẩm, mà là trải nghiệm nghệ thuật toàn diện.
Kẻ chuộc tội vĩ đại
Rồi đến năm 2011, mọi thứ sụp đổ. Những phát ngôn bài Do Thái và phân biệt chủng tộc trong cơn say đã khiến ông mất tất cả, vương quốc Dior, thương hiệu mang tên mình và cả danh tiếng gây dựng suốt 3 thập niên. Đó là vết thương không chỉ của cá nhân ông, mà của cả ngành công nghiệp từng tôn thờ ông. Ông đã thừa nhận lỗi lầm, đã chịu trách nhiệm trước pháp luật, đã trải qua quá trình phục hồi. Nỗi đau ông gây ra là có thật, và không bao giờ bị xem nhẹ. Nhưng lịch sử thời trang, cũng như lịch sử nghệ thuật, thường phải đối mặt với sự phức tạp của con người. Thiên tài và khuyết điểm đôi khi cùng tồn tại trong một bộ óc.
Năm 2014, khi thế giới nghĩ rằng chương cuối đã khép lại, Galliano xuất hiện trở lại tại Maison Margiela. Lần này không còn sự phô trương rực rỡ như thời ở Dior. Ông học cách kể bằng ngôn ngữ của sự im lặng, của sự tháo rời, của những lớp vải được tái tạo qua các sáng tạo thanh lịch và tối giản hơn. John mang đến cho Margiela những màn trình diễn artisanal đầy sức mạnh cảm xúc, những chiếc váy như những sinh vật bị thương, những khuôn mặt như đồ sứ vỡ, những đường cắt vừa bạo lực vừa dịu dàng. Trong gần một thập kỷ tại đây, ông đã chứng minh rằng thiên tài không chỉ nằm ở sự rực rỡ, mà còn ở khả năng tái sinh, ở sự khiêm nhường học hỏi từ chính những mảnh vỡ của mình. Bộ sưu tập cuối cùng của ông tại Margiela năm 2024 vẫn khiến cả ngành phải nín thở, một lời tạm biệt vừa bi tráng vừa đầy hy vọng.
Nhìn lại toàn bộ sự nghiệp, người ta thấy một Galliano luôn là người kể chuyện bằng vải vóc, lụa là. Ông lấy cảm hứng từ lịch sử, từ nghệ thuật, từ những góc khuất của tâm hồn con người, rồi biến chúng thành hình hài có thể chạm vào được. Ông là cầu nối giữa truyền thống haute couture châu Âu với sự phóng túng của văn hóa Anh, giữa quá khứ và tương lai, giữa cái đẹp và sự quái dị. Tất cả những show diễn của John đều mang đến sự tranh cãi kịch liệt, nhưng đó chính là sự đặc biệt gây dấu ấn mạnh mẽ cho các thế hệ về sau phải học hỏi. Nếu viết một cuốn sách cho thời trang thế kỷ 21 thì John sẽ là một chương rất lớn ở rất nhiều tầng từ sự kịch tính của sàn diễn, ở sự giải phóng của đường cắt, ở việc biến phụ kiện thành biểu tượng văn hóa, cho đến việc chứng minh rằng couture vẫn có thể khiến người ta khóc và cười trong cùng một thời điểm.
Tất nhiên, ông là một nghệ sĩ không hoàn hảo. Ông mang trong mình quá nhiều mâu thuẫn – sự lãng mạn thái quá và những sai lầm nghiêm trọng, sự sáng tạo bất tận và những khoảng tối tăm của tâm hồn. Nhưng chính sự phức tạp ấy lại làm cho di sản của ông trở nên chân thực hơn. Thời trang không phải là thế giới của những vị thánh. Nó là thế giới của con người với tất cả ánh sáng và bóng tối, của nghệ thuật và tâm hồn. Galliano đã cho chúng ta thấy cả hai, và trong ánh sáng ấy, ông đã tạo ra những khoảnh khắc không thể nào quên.
Việc ông chủ động rút khỏi Met Gala 2027 để bảo vệ The Met là một cử chỉ đầy trách nhiệm trong bối cảnh hiện tại cho thấy chúng ta đã có một John rất khác. Và những chiếc đầm bias-cut vẫn còn đó, những khoảnh khắc lộng lẫy trên sàn diễn vẫn còn đó. Những thế hệ nhà thiết kế trẻ vẫn đang học hỏi từ ông, dù có thừa nhận hay không. Bộ mặt của thời trang thế kỷ này sẽ luôn có một chương lớn mang tên John Galliano – chương của sự táo bạo, của sự kể chuyện, của những giấc mơ điên rồ được hiện thực hóa bằng vải lụa và chỉ may. Thiên tài lắm tật ấy đã từng làm giới mộ điệu trầm trồ đến nghẹt thở, đã từng làm cả ngành phải xấu hổ, và cuối cùng vẫn để lại di sản bất duyệt. Và trong những giấc mơ ấy, John Galliano vẫn đang bước đi đôi khi loạng choạng, đôi khi kiêu hãnh, nhưng luôn để lại phía sau những dấu chân không thể phai mờ.
Helios Nguyen
Photos: Dior, Vogue, WWD...
